Ζάκυνθος – Σύγχρονη Αριστερά- Προοδευτική Ελλάδα

Η Καλλιόπη Βέττα, βουλεύτρια Κοζάνης με στενούς οικογενειακούς δεσμούς με τη Ζάκυνθο, την οποία επισκέπτεται συχνά και για την οποία έχει αναδείξει επανειλημμένα ζητήματα μέσω του κοινοβουλευτικού ελέγχου, παρεμβαίνει σε ένα θέμα που αφορά άμεσα κάθε ελληνικό νοικοκυριό και κάθε παραγωγική δραστηριότητα: το κόστος της ηλεκτρικής ενέργειας.

Καλλιόπη Βέττα: Ηλεκτρικό ρεύμα, υπερκέρδη και ευρωπαϊκά εργαλεία προστασίας των καταναλωτών – Οι πολιτικές επιλογές της κυβέρνησης

Η ευρωπαϊκή νομοθεσία παρέχει εργαλεία για τη συγκράτηση του ενεργειακού κόστους και την επιστροφή μέρους των υψηλών εσόδων της ηλεκτροπαραγωγής στους καταναλωτές. Με αφορμή την ψήφιση του νομοσχεδίου για την ενσωμάτωση της Οδηγίας 2024/1711, η βουλεύτρια Κοζάνης Καλλιόπη Βέττα θέτει το ζήτημα των πολιτικών επιλογών της κυβέρνησης, της λειτουργίας του Χρηματιστηρίου Ενέργειας και των συνεπειών για τα νοικοκυριά, τις επιχειρήσεις και τη Δυτική Μακεδονία.

Αφορμή αποτελεί η ψήφιση, στις 11 Νοεμβρίου 2026, του νομοσχεδίου του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας για τη βελτίωση του σχεδιασμού της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας, μέσω του οποίου ενσωματώνεται στην ελληνική νομοθεσία η ευρωπαϊκή Οδηγία 2024/1711.

Η βουλεύτρια υποστηρίζει ότι η κυβέρνηση περιορίστηκε σε μια αποσπασματική αξιοποίηση του ευρωπαϊκού πλαισίου, χωρίς να αντιμετωπίσει τις βασικές αιτίες του υψηλού ενεργειακού κόστους.

Η ευρωπαϊκή νομοθεσία παρέχει εργαλεία – Το ερώτημα είναι πώς αξιοποιούνται

Η μεταρρύθμιση της ευρωπαϊκής αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας του 2024 επιχειρεί να περιορίσει την έκθεση των καταναλωτών στις μεγάλες διακυμάνσεις των χονδρεμπορικών τιμών.

Στον πυρήνα της βρίσκονται δύο σημαντικά εργαλεία: οι μακροχρόνιες Συμβάσεις Αγοράς Ηλεκτρικής Ενέργειας (Power Purchase Agreements – PPAs) και οι Αμφίδρομες Συμβάσεις επί Διαφοράς (Contracts for Difference – CfDs).

Πρόκειται για διαφορετικούς αλλά συμπληρωματικούς μηχανισμούς. Και οι δύο μπορούν να αποσυνδέσουν, σε διαφορετικό βαθμό, το τελικό οικονομικό αποτέλεσμα από τις καθημερινές διακυμάνσεις του Χρηματιστηρίου Ενέργειας.

Η ύπαρξή τους αναδεικνύει ένα κρίσιμο ζήτημα: η προστασία των καταναλωτών δεν εξαρτάται αποκλειστικά από τις διεθνείς τιμές καυσίμων ή από τις χρηματιστηριακές διακυμάνσεις. Εξαρτάται και από τις ρυθμιστικές επιλογές, την έκταση εφαρμογής των διαθέσιμων εργαλείων και τον τρόπο κατανομής των οικονομικών ωφελειών.

PPAs: Μακροχρόνιες συμφωνίες για σταθερότερες τιμές ηλεκτρικής ενέργειας

Οι Συμβάσεις Αγοράς Ηλεκτρικής Ενέργειας (PPAs) επιτρέπουν σε παραγωγούς και αγοραστές να συμφωνούν μακροχρόνια την προμήθεια ηλεκτρικής ενέργειας με προκαθορισμένη ή συμβατικά προσδιοριζόμενη τιμή.

Για παράδειγμα, μια επιχείρηση μπορεί να εξασφαλίσει μέσω PPA σημαντικό μέρος των ενεργειακών αναγκών της για πολλά χρόνια, περιορίζοντας την έκθεσή της στις μεγάλες διακυμάνσεις της χονδρεμπορικής αγοράς.

Το εργαλείο αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία για την ελληνική οικονομία, όπου το ενεργειακό κόστος επηρεάζει τη βιομηχανία, τη μεταποίηση, την αγροτική παραγωγή και τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις.

Ωστόσο, η πρόσβαση στα PPAs δεν είναι εξίσου εύκολη για όλους. Μεγάλες επιχειρήσεις με ισχυρή πιστοληπτική ικανότητα μπορούν ευκολότερα να συνάπτουν μακροχρόνιες συμφωνίες, ενώ μικρότερες επιχειρήσεις αντιμετωπίζουν σημαντικότερα εμπόδια.

Εδώ αναδεικνύεται ο ρόλος της δημόσιας πολιτικής: μηχανισμοί εγγυήσεων, συλλογικές συμβάσεις και κατάλληλες ρυθμίσεις μπορούν να διευρύνουν την πρόσβαση στα οφέλη των PPAs.

Το ερώτημα είναι κατά πόσο οι δυνατότητες αυτές αξιοποιούνται ώστε το πλεονέκτημα της φθηνότερης παραγωγής από ΑΠΕ να μην περιορίζεται σε λίγους μεγάλους αγοραστές.

CfDs: Όταν οι υψηλές τιμές μπορούν να επιστρέφουν χρήματα στους καταναλωτές

Ακόμη σημαντικότερη για τη δημόσια συζήτηση είναι η λειτουργία των Αμφίδρομων Συμβάσεων επί Διαφοράς (CfDs).

Ο μηχανισμός βασίζεται σε μια συμφωνημένη τιμή αναφοράς για την ηλεκτρική ενέργεια που παράγει μια μονάδα.

Όταν η τιμή της αγοράς βρίσκεται κάτω από τη συμφωνημένη τιμή, ο δημόσιος μηχανισμός καλύπτει τη διαφορά, εξασφαλίζοντας προβλέψιμα έσοδα στον παραγωγό.

Όταν όμως η τιμή της αγοράς υπερβαίνει τη συμφωνημένη τιμή, ο παραγωγός επιστρέφει τη διαφορά.

Ένα απλό παράδειγμα δείχνει τη σημασία του μηχανισμού.

Αν μια μονάδα έχει συμφωνημένη τιμή 70 ευρώ ανά μεγαβατώρα και η τιμή αναφοράς της αγοράς φτάσει τα 150 ευρώ, η διαφορά των 80 ευρώ ανά μεγαβατώρα επιστρέφεται στον δημόσιο μηχανισμό για την παραγωγή που καλύπτει η σύμβαση.

Εάν αυτή η παραγωγή ανέρχεται σε 100.000 μεγαβατώρες, η επιστροφή φτάνει τα 8 εκατομμύρια ευρώ.

Τα χρήματα αυτά μπορούν να αξιοποιηθούν για τη μείωση του ενεργειακού κόστους των καταναλωτών, σύμφωνα με τους κανόνες του ευρωπαϊκού πλαισίου.

Αυτό ακριβώς είναι το ιδιαίτερο χαρακτηριστικό των αμφίδρομων CfDs: δεν εξασφαλίζουν μόνο σταθερότητα στον παραγωγό, αλλά προβλέπουν και επιστροφή εσόδων σε περιόδους υψηλών τιμών.

Η εφαρμογή τους δεν μειώνει αυτομάτως τη χρηματιστηριακή Τιμή Εκκαθάρισης Αγοράς (ΤΕΑ). Μπορεί, όμως, να μειώσει το καθαρό κόστος που τελικά επωμίζονται οι καταναλωτές.

Ο Κανονισμός (ΕΕ) 2024/1747 προβλέπει συγκεκριμένο πλαίσιο εφαρμογής των αμφίδρομων CfDs σε νέα καθεστώτα άμεσης στήριξης επενδύσεων ηλεκτροπαραγωγής. Δεν επιβάλλει την καθολική εφαρμογή τους σε όλες τις υφιστάμενες μονάδες.

Αυτό αφήνει ανοιχτό το πεδίο των εθνικών πολιτικών επιλογών για το εύρος και τον τρόπο αξιοποίησης αντίστοιχων μηχανισμών, μέσα στα όρια της ευρωπαϊκής νομοθεσίας.

Target Model: Έξι χρόνια μετά την εφαρμογή του στην Ελλάδα

Η λειτουργία του Target Model στην Ελλάδα ξεκίνησε την 1η Νοεμβρίου 2020, επί κυβέρνησης Νέας Δημοκρατίας, στο πλαίσιο της εναρμόνισης με το ευρωπαϊκό μοντέλο αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας.

Η τότε πολιτική ηγεσία του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας παρουσίαζε την εφαρμογή του ως βήμα για την ενίσχυση του ανταγωνισμού, την αντιμετώπιση στρεβλώσεων και τη μείωση του κόστους ηλεκτρικής ενέργειας.

Έξι χρόνια αργότερα, η αξιολόγηση αυτών των στόχων αποτελεί ουσιαστικό ζήτημα δημόσιας λογοδοσίας.

Το Target Model περιλαμβάνει την Αγορά Επόμενης Ημέρας, την Ενδοημερήσια Αγορά, την Προθεσμιακή Αγορά και την Αγορά Εξισορρόπησης.

Στην Αγορά Επόμενης Ημέρας εφαρμόζεται η οριακή τιμολόγηση: οι αποδεκτές προσφορές παραγωγής σε μια χρονική περίοδο αμείβονται με την ενιαία τιμή εκκαθάρισης, ακόμη και όταν ορισμένες μονάδες έχουν πολύ χαμηλότερο κόστος παραγωγής.

Η επιλογή της κυβέρνησης να διατηρήσει ανέγγιχτο το Target Model του Χρηματιστηρίου Ενέργειας, συντηρεί τις συνθήκες αισχροκέρδειας στην αγορά ηλεκτρικής ενέργειας. Έτσι η ενσωμάτωση της νέας ευρωπαϊκής Οδηγίας αποτέλεσε μια ακόμη χαμένη ευκαιρία για ουσιαστική παρέμβαση στη λειτουργία της αγοράς, καθώς η κυβέρνηση απέφυγε τόσο τη ριζική αναμόρφωση του υφιστάμενου μοντέλου όσο και την ευρύτερη αξιοποίηση των αμφίδρομων Συμβάσεων επί Διαφοράς (CfDs), που μπορούν να επιστρέφουν μέρος των υψηλών εσόδων της ηλεκτροπαραγωγής στους καταναλωτές.

Από τα 63,8 στα 102,9 ευρώ/MWh: Αύξηση 61% στη χονδρική τιμή ηλεκτρικής ενέργειας

Η εξέλιξη των τιμών αποτυπώνει το μέγεθος της επιβάρυνσης στην ελληνική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας. Σύμφωνα με στοιχεία των EMBER και GME, που περιλαμβάνονται σε επίσημο κοινοβουλευτικό έγγραφο, η μέση χονδρεμπορική τιμή ηλεκτρικής ενέργειας στην Ελλάδα διαμορφώθηκε το 2019 στα 63,8 ευρώ ανά μεγαβατώρα (MWh), ενώ την περίοδο Ιανουαρίου–Οκτωβρίου 2025 έφτασε τα 102,9 ευρώ/MWh. Πρόκειται για αύξηση 39,1 ευρώ ανά μεγαβατώρα, δηλαδή περίπου 61,3%.

Έξι χρόνια μετά το 2019, και πέντε χρόνια μετά την εφαρμογή του Target Model, η χονδρεμπορική τιμή παρέμενε σημαντικά υψηλότερη από τα προ κρίσης επίπεδα, αναδεικνύοντας το ζήτημα της αποτελεσματικότητας της ενεργειακής πολιτικής στη συγκράτηση του κόστους ηλεκτρικής ενέργειας.

Το κεντρικό πολιτικό ερώτημα: Ποιος ωφελείται από την ενεργειακή αγορά;

Σε αυτό το σημείο επικεντρώνεται η κριτική της Καλλιόπης Βέττα.

Η βουλεύτρια υποστηρίζει ότι η κυβέρνηση δεν αξιοποιεί επαρκώς τις δυνατότητες της ευρωπαϊκής νομοθεσίας για τη συγκράτηση του ενεργειακού κόστους και την επιστροφή μέρους των υψηλών εσόδων της ηλεκτροπαραγωγής στους καταναλωτές.

Η πολιτική αντιπαράθεση δεν αφορά μόνο την ύπαρξη ή μη ενός συγκεκριμένου χρηματιστηριακού μοντέλου. Αφορά τις επιλογές που γίνονται μέσα σε αυτό.

Πόσο διευκολύνεται η πρόσβαση των μικρομεσαίων επιχειρήσεων σε μακροχρόνιες συμβάσεις ηλεκτρικής ενέργειας;

Πόσο ευρεία είναι η εφαρμογή μηχανισμών που περιορίζουν τα πρόσθετα έσοδα παραγωγών σε περιόδους υψηλών τιμών;

Ποια ποσά επιστρέφουν πραγματικά στους καταναλωτές;

Πώς ελέγχεται η λειτουργία της αγοράς εξισορρόπησης και ποιο είναι το κόστος της για το ηλεκτρικό σύστημα;

Και, τελικά, ποιο μέρος του οικονομικού οφέλους από την ανάπτυξη των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας αποτυπώνεται στους λογαριασμούς των νοικοκυριών και των επιχειρήσεων;

Αυτά είναι τα ερωτήματα που μετατρέπουν τη συζήτηση για την ευρωπαϊκή νομοθεσία από μια τεχνική διαδικασία ενσωμάτωσης σε ζήτημα ενεργειακής πολιτικής και κοινωνικής δικαιοσύνης.

Η προστασία των ευάλωτων καταναλωτών και οι χρεώσεις ΥΚΩ

Η Καλλιόπη Βέττα ασκεί επίσης κριτική στις διατάξεις για την προστασία των καταναλωτών από αποσυνδέσεις.

Επισημαίνει ότι η προστασία των 90 ημερών κατά τη διαδικασία διαμεσολάβησης μπορεί να λήξει ακόμη και όταν η καθυστέρηση δεν οφείλεται στον ίδιο τον καταναλωτή, αλλά στη λειτουργία των αρμόδιων φορέων.

Παράλληλα, χαρακτηρίζει ανεπαρκή τη μείωση των χρεώσεων Υπηρεσιών Κοινής Ωφέλειας κατά 50% στην πρώτη κλίμακα κατανάλωσης, θεωρώντας ότι η πραγματική ελάφρυνση είναι πολύ μικρή σε σχέση με το συνολικό κόστος ηλεκτρικής ενέργειας.

ΑΠΕ, αποθήκευση και ενεργειακές κοινότητες

Η βουλεύτρια αναφέρεται και στην κατάργηση της επιδότησης του 50% του κόστους σύνδεσης για συγκεκριμένα έργα ΑΠΕ και αποθήκευσης, υποστηρίζοντας ότι η επιβάρυνση αυτή δημιουργεί πρόσθετα εμπόδια για τους μικρότερους παραγωγούς.

Συνδέει το ζήτημα με τις δυσκολίες πρόσβασης των ενεργειακών κοινοτήτων στον διαθέσιμο ηλεκτρικό χώρο.

Η αποθήκευση ηλεκτρικής ενέργειας αποκτά ιδιαίτερη σημασία σε ένα σύστημα με αυξανόμενη συμμετοχή Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας, καθώς επιτρέπει την αξιοποίηση της πλεονάζουσας φθηνής παραγωγής σε ώρες υψηλότερης ζήτησης, περιορίζει τις περικοπές ενέργειας από ΑΠΕ και μπορεί να συμβάλει στη συγκράτηση των χονδρεμπορικών τιμών και του κόστους εξισορρόπησης.

Στην Ελλάδα, ωστόσο, οι πρώτοι μεγάλοι σταθμοί αποθήκευσης με μπαταρίες άρχισαν να λειτουργούν μόλις το 2026, σχεδόν έξι χρόνια μετά την εφαρμογή του Target Model, τον Νοέμβριο του 2020. Παρά την έναρξη των σχετικών διαγωνισμών το 2023, η ουσιαστική ένταξη των συστημάτων αυτών στην αγορά ηλεκτρικής ενέργειας καθυστέρησε σημαντικά.

Η χρονική αυτή υστέρηση δεν ήταν ανεξάρτητη από τις κυβερνητικές επιλογές. Ο σχεδιασμός του θεσμικού πλαισίου, οι διαδικασίες αδειοδότησης και σύνδεσης, η χρηματοδότηση και το χρονοδιάγραμμα ανάπτυξης της αποθήκευσης αποτέλεσαν αντικείμενο αποφάσεων της κυβέρνησης της Νέας Δημοκρατίας.

Έτσι, επί σχεδόν έξι χρόνια λειτουργίας του Target Model, η χώρα στερήθηκε την ουσιαστική συμβολή των μεγάλων συστημάτων μπαταριών στον περιορισμό των διακυμάνσεων των τιμών, στην αξιοποίηση της φθηνότερης ανανεώσιμης παραγωγής και στη μείωση της ανάγκης ενεργοποίησης ακριβότερων μονάδων ηλεκτροπαραγωγής.

Η καθυστέρηση στην ανάπτυξη της αποθήκευσης αποτελεί επομένως και ζήτημα πολιτικής ευθύνης για τον χρονισμό και τις προτεραιότητες του ενεργειακού σχεδιασμού.

Η εξάρτηση από το φυσικό αέριο

Ένας ακόμη άξονας της παρέμβασης αφορά την εξάρτηση της ηλεκτροπαραγωγής από το εισαγόμενο φυσικό αέριο.

Η Καλλιόπη Βέττα θεωρεί ότι η ενεργειακή πολιτική της κυβέρνησης έχει ενισχύσει την έκθεση της χώρας στις διεθνείς διακυμάνσεις των τιμών του καυσίμου.

Το φυσικό αέριο έχει ιδιαίτερη σημασία για τη διαμόρφωση των χονδρεμπορικών τιμών όταν οι μονάδες του καθορίζουν την οριακή τιμή της αγοράς.

Η βουλεύτρια συνδέει αυτή την εξάρτηση με τις επιβαρύνσεις των νοικοκυριών, της αγροτικής παραγωγής και των επιχειρήσεων.

Δυτική Μακεδονία: Απολιγνιτοποίηση, Πτολεμαΐδα V και παραγωγική ανασυγκρότηση

Ιδιαίτερη θέση στην παρέμβαση κατέχουν η Δυτική Μακεδονία και η Π.Ε. Κοζάνης.

Η Καλλιόπη Βέττα χαρακτηρίζει την απολιγνιτοποίηση βίαιη και ανεπαρκώς σχεδιασμένη, επισημαίνοντας τις οικονομικές και κοινωνικές συνέπειες για μια περιοχή που επί δεκαετίες στήριξε την ηλεκτροπαραγωγή της χώρας.

Αναφέρεται ειδικότερα στην Πτολεμαΐδα V, μια μεγάλη επένδυση ηλεκτροπαραγωγής, και θέτει το ζήτημα της αξιοποίησης των υφιστάμενων υποδομών κατά την ενεργειακή μετάβαση.

Η συζήτηση αφορά τόσο το κόστος και την ενεργειακή ασφάλεια όσο και τις προοπτικές απασχόλησης και παραγωγικής ανασυγκρότησης της περιοχής.

Data Centers: Ποιος αποκτά πρόσβαση στον ηλεκτρικό χώρο;

Η βουλεύτρια θέτει, τέλος, ερωτήματα για τον σχεδιασμό εγκατάστασης μεγάλων Data Centers στη Δυτική Μακεδονία.

Εστιάζει στη διαθεσιμότητα ηλεκτρικής ισχύος, στις ανάγκες ύδρευσης, στο κόστος αναβάθμισης των δικτύων και στις θέσεις εργασίας που θα δημιουργηθούν.

Ζητά να αποσαφηνιστεί με ποια κριτήρια κατανέμεται ο διαθέσιμος ηλεκτρικός χώρος μεταξύ μεγάλων επενδύσεων, τοπικών επιχειρήσεων, αγροτών και ενεργειακών κοινοτήτων.

Από την ενσωμάτωση της ευρωπαϊκής νομοθεσίας στην πραγματική προστασία των καταναλωτών

Η παρέμβαση της Καλλιόπης Βέττα αναδεικνύει μια ουσιαστική διάσταση της ενεργειακής πολιτικής.

Η ευρωπαϊκή μεταρρύθμιση του 2024 δεν καταργεί το υφιστάμενο χρηματιστηριακό μοντέλο. Προσφέρει, όμως, εργαλεία που μπορούν να περιορίσουν την έκθεση των καταναλωτών στις μεγάλες διακυμάνσεις των τιμών και να κατευθύνουν μέρος των εσόδων της ηλεκτροπαραγωγής προς όφελός τους.

Η αποτελεσματικότητα αυτών των εργαλείων εξαρτάται από τις συγκεκριμένες επιλογές εφαρμογής τους.

Το ερώτημα που τίθεται στην κυβέρνηση είναι επομένως σαφές:

Έξι χρόνια μετά την έναρξη του Target Model στην Ελλάδα, ποια συγκεκριμένα μέτρα έχει λάβει ώστε το οικονομικό όφελος από τη φθηνότερη παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας να μεταφέρεται στους καταναλωτές και όχι να εξαντλείται στα έσοδα της αγοράς;

Η απάντηση δεν βρίσκεται μόνο στους τίτλους των νομοσχεδίων, αλλά στην πραγματική λειτουργία της αγοράς, στα έσοδα που επιστρέφουν στους πολίτες και στο ύψος των λογαριασμών που καλούνται να πληρώνουν τα ελληνικά νοικοκυριά και οι επιχειρήσεις.