25 Σεπτεμβρίου 1944: Η Διακήρυξη του ΕΑΜ Ζακύνθου και η Ιστορία που δεν είχε ακόμη γραφτεί // Ανάλυση για την επέτειο απελευθέρωσης της Ζακύνθου από τους Ναζί Γερμανούς κατακτητές.
Στις 25 Σεπτεμβρίου 1944 η Ζάκυνθος είναι ελεύθερη. Στην υπόλοιπη Ελλάδα, όμως, η απελευθέρωση δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί.
Μέσα σε αυτή την εξαιρετικά πυκνή και μεταβατική ιστορική στιγμή, η Νομαρχιακή Επιτροπή Ζακύνθου του Εθνικού Απελευθερωτικού Μετώπου απευθύνει τη Διακήρυξή της «Πρὸς τὸ Ζακυνθινὸ Λαό».
Για να κατανοηθεί η σημασία αυτού του κειμένου χρειάζεται να αντισταθούμε σε έναν μεγάλο πειρασμό: να το διαβάσουμε γνωρίζοντας όσα ακολούθησαν.
Οι άνθρωποι όμως που υπέγραφαν και διάβαζαν αυτή τη Διακήρυξη στις 25 Σεπτεμβρίου 1944 δεν γνώριζαν το μέλλον.
Για εκείνους, η Ιστορία ήταν ακόμη ανοιχτή.
Η αξία επομένως της Διακήρυξης βρίσκεται και σε αυτό: μας επιτρέπει να κοιτάξουμε εκείνη τη στιγμή όχι ως προοίμιο ενός ήδη γνωστού τέλους, αλλά ως στιγμή ανοικτών ιστορικών ενδεχόμενων — ως μια στιγμή κατά την οποία περισσότερες από μία εξελίξεις παρέμεναν ακόμη δυνατές.
Η παρουσίαση της Διακήρυξης σε ευκρινή γραμματοσειρά και μορφοποίηση περιλαμβάνεται στο Παράρτημα*
«Ὁ Ἥλιος τῆς λευτεριᾶς»
Η Διακήρυξη ανοίγει με μια εξαιρετικά χαρακτηριστική εικόνα:
«Ὁ Ἥλιος τῆς λευτεριᾶς φωτίζει τώρα τὸ νησί μας καὶ ἄρχισε νὰ ἁπλώνεται σιγὰ-σιγά καὶ στὴν λοιπὴ Ἑλλάδα.»
Οι λέξεις έχουν σημασία.
Ο ήλιος της λευτεριάς «φωτίζει τώρα» τη Ζάκυνθο, αλλά στην υπόλοιπη Ελλάδα «ἄρχισε νὰ ἁπλώνεται σιγὰ-σιγά».
Η απελευθέρωση δεν περιγράφεται ως τετελεσμένο πανελλαδικό γεγονός. Βρίσκεται σε εξέλιξη.
Το τοπικό βίωμα της ήδη ελεύθερης Ζακύνθου συνδέεται έτσι με μια εθνική διαδικασία που δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί.
Αυτό είναι το χρονικό σημείο από το οποίο πρέπει να διαβάσουμε ολόκληρη τη Διακήρυξη.
Από τον λαό στον ΕΑΜικό αγώνα
Η μεγάλη αφήγηση που ακολουθεί δεν ξεκινά με υποκείμενο το ΕΑΜ αλλά με τον ίδιο τον λαό:
«Ὁ Ἡρωϊκὸς καὶ πολυβασανισμένος Ἑλληνικὸς Λαὸς συσπειρωμένος γύρω ἀπὸ τὶς ἐθνικοαπελευθερωτικές του ὀργανώσεις ΕΑΜ—ΕΛΑΣ—ΕΠΟΝ—ΕΑ, ἄρχισε πρὸ τριετίας τὸν τιτάνειο ἀγῶνα του γιὰ τὴν ἐθνική του ἀπελευθέρωση.»
Η διατύπωση είναι χαρακτηριστική: οι οργανώσεις παρουσιάζονται ως «οργανώσεις του» και ο αγώνας ως «ἀγῶνα του».
Αμέσως μετά όμως ο ίδιος αγώνας ονομάζεται:
«Ὁ ΕΑΜικὸς ἀγώνας»
και λίγο αργότερα:
«Τὸ ΕΑΜ ἀγωνίστηκε…»
Υπάρχει επομένως μια συνεχής μετάβαση:
Λαός → αγώνας του λαού → ΕΑΜικός αγώνας → ΕΑΜ.
Στη δική του αυτοαντίληψη, το κείμενο δεν παρουσιάζει το ΕΑΜ απλώς ως μία πολιτική οργάνωση που δρα δίπλα στον λαό. Το παρουσιάζει ως την οργανωμένη έκφραση του εθνικοαπελευθερωτικού αγώνα του.
Από τον «περιορισμένο» αγώνα στον «ἐθνικὸ συναγερμό»
Η Διακήρυξη επιχειρεί ταυτόχρονα έναν απολογισμό της τριετίας που έχει προηγηθεί:
«Ὁ ΕΑΜικὸς ἀγώνας, στὴν ἀρχὴ περιορισμένος, ἐδιώχθη… συκοφαντήθη… μὰ στὸ τέλος θέριεψε καὶ μεταβλήθηκε σὲ πραγματικὸ ἐθνικὸ συναγερμό…»
Η αφήγηση έχει καθαρή εσωτερική πορεία. Και αυτή η πορεία θεμελιώνεται ηθικά με εξαιρετικά απόλυτη γλώσσα. Ο αγώνας χαρακτηρίζεται:
«ὁ μόνος τίμιος, ἀληθινός, ἠθικὸς καὶ δίκαιος ἀγώνας»
που: «βρῆκε ἀπήχηση μέσα στὴν ψυχὴ τοῦ λαοῦ».
Δεν πρόκειται για ουδέτερη ιστορική καταγραφή. Είναι η αυτοπαρουσίαση ενός κινήματος που, στη στιγμή της επικείμενης απελευθέρωσης, επιχειρεί να αποτιμήσει τον ρόλο του και να θεμελιώσει την πολιτική και ηθική νομιμοποίησή του.
Οι κατακτητές, οι συνεργάτες και οι «ἐκμεταλλευτὲς τοῦ λαοῦ»
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει ο τρόπος με τον οποίο η Διακήρυξη περιγράφει εκείνους που αντιτάχθηκαν στον ΕΑΜικό αγώνα.
Δεν χρησιμοποιεί μία ενιαία κατηγορία.
Ο αγώνας:
«ἐδιώχθη ἀπὸ τοὺς ἐχθροὺς καὶ τοὺς προδότες συνεργάτες τους»
αλλά επίσης:
«συκοφαντήθη ἀπὸ τοὺς κακοὺς καὶ τοὺς ἐκμεταλλευτὲς τοῦ λαοῦ».
Η διάκριση έχει σημασία.
Στην πρώτη περίπτωση βρίσκονται ο κατακτητής και οι συνεργάτες του. Στη δεύτερη εμφανίζεται μια διαφορετική κατηγορία: εκείνοι που το κείμενο χαρακτηρίζει «κακούς» και «εκμεταλλευτές του λαού».
Οι δύο κατηγορίες παρατίθενται, αλλά δεν ταυτίζονται.
Η Διακήρυξη επομένως εντάσσει την αντιπαράθεση σε δύο επίπεδα: στο άμεσο εθνικοαπελευθερωτικό μέτωπο απέναντι στον κατακτητή και στους συνεργάτες του, αλλά και σε ένα ευρύτερο κοινωνικό και πολιτικό πεδίο.
«Ὁμαδικὲς ἐκτελέσεις, φυλακές, φωτιά, ξύλο, πείνα, δυστυχία»
Η ηθική νομιμοποίηση του αγώνα συνδέεται αμέσως με την εμπειρία της Κατοχής:
«Ὁμαδικὲς ἐκτελέσεις, φυλακές, φωτιά, ξύλο, πείνα, δυστυχία»
και με τη διαπίστωση ότι:
«κανένα ἀπὸ τὰ βάρβαρα καὶ ἀπάνθρωπα μέσα ποὺ μεταχειρίστηκε ὁ κατακτητὴς δὲν κατώρθωσαν νὰ τὸν λυγίσουν.»
Η συσσώρευση των λέξεων αποδίδει τη βιωμένη εμπειρία της Κατοχής και λειτουργεί ως θεμέλιο του ισχυρισμού που ακολουθεί: ότι το ΕΑΜ, μέσα από τις θυσίες του, κατόρθωσε να δημιουργήσει «τὴν ἑνότητα ὅλων τῶν Ἑλλήνων».
Ένας αγώνας που τελειώνει — και ταυτόχρονα συνεχίζεται
Εδώ βρίσκεται μία από τις σημαντικότερες φράσεις ολόκληρης της Διακήρυξης:
«Σήμερα ποὺ ὁ ἀγώνας τῆς ἀπελευθέρωσης ἐγγίζει πρὸς τὸ τέρμα του, μὰ βρίσκεται καὶ στὸ κορύφωμά του…»
Η αντίφαση είναι μόνο φαινομενική.
Ο αγώνας πλησιάζει προς το τέλος του ως αγώνας απελευθέρωσης από τον κατακτητή, αλλά ακριβώς εκείνη τη στιγμή βρίσκεται στην κορύφωσή του.
Και ακολουθεί:
«Ὁ ἀγώνας συνεχίζεται καὶ θὰ συνεχιστεῖ γιὰ τὴν ὁλοκλήρωση τῆς ἐθνικῆς λευτεριᾶς καὶ γιὰ τὴν κατοχύρωσή της μὲ τὴ λαοκρατία.»
Εδώ αλλάζει το επίπεδο του κειμένου.
Η «λευτεριά» δεν ταυτίζεται πλέον μόνο με την αποχώρηση του κατακτητή. Πρέπει να «ολοκληρωθεί» και να «κατοχυρωθεί».
Και η λέξη που χρησιμοποιείται για αυτή την κατοχύρωση είναι «λαοκρατία».
«Πλατειὲς καὶ φιλελεύθερες» αρχές
Από αυτό το σημείο αρχίζει ουσιαστικά μια νέα ενότητα της Διακήρυξης.
Το κείμενο στρέφεται στις αρχές του ΕΑΜ:
«Οι ἀρχες τοῦ ΕΑΜ, εἶναι τόσο πλατειὲς καὶ φιλελεύθερες…»
και αμέσως το ζήτημα γίνεται ποιοι μπορούν —και ποιοι οφείλουν— να συμμετάσχουν.
Εμφανίζονται οι «οὐδέτεροι», εκείνοι που προβάλλουν επιφυλάξεις, αλλά και όσοι:
«χωρίζουν τὸ λαὸ σὲ διάφορες κομματικὲς ἀποχρώσεις».
Απέναντι σε αυτή τη λογική, το κείμενο αντιπαραθέτει την «ἐθνικὴ ἑνότητα».
Και τελικά το κάλεσμα γίνεται απολύτως ρητό:
«ἀνοίγει γιὰ μιὰ ἀκόμη φορὰ διάπλατα τὶς πόρτες του»
και καλεί τους πολίτες:
«νὰ ὀργανωθοῦν στὶς τάξεις του ἀνεξαρτήτως κομματικῶν ἀποχρώσεων».
Αυτό είναι ένα από τα κεντρικά στοιχεία της Διακήρυξης.
Το κάλεσμα δεν απευθύνεται μόνο σε όσους ήδη ανήκουν πολιτικά ή ιδεολογικά στην Αριστερά. Η ίδια η διατύπωση «ἀνεξαρτήτως κομματικῶν ἀποχρώσεων» διεκδικεί μια υπερκομματική εθνική συσπείρωση.
Υπάρχει όμως ταυτόχρονα και ένα σαφές όριο: η ενότητα που προτείνεται έχει συγκεκριμένο οργανωτικό πλαίσιο. Το κάλεσμα είναι να οργανωθούν «στὶς τάξεις» του ΕΑΜ. Η υπέρβαση των κομματικών διαφορών δεν σημαίνει απουσία πολιτικού φορέα· σημαίνει συγκέντρωση μέσα σε έναν κοινό φορέα που το ίδιο το ΕΑΜ θεωρεί εκείνη τη στιγμή έκφραση της εθνικής ενότητας.
Από την ουδετερότητα στη συμμετοχή
Η Διακήρυξη δεν αντιμετωπίζει την ουδετερότητα ως αποδεκτή τρίτη επιλογή:
«Δὲν εἶναι νοητό, οὔτε δυνατὸ νὰ εἶναι κανεὶς οὐδέτερος προκειμένου γιὰ τὴ λευτεριά του…»
Η γλώσσα γίνεται εδώ ιδιαίτερα σκληρή. Η ουδετερότητα χαρακτηρίζεται «ραγιαδισμός» και «δουλοπρέπεια».
Παράλληλα όμως το κείμενο δεν κλείνει την πόρτα στους μέχρι τότε απόντες. Αντίθετα:
«συγχωρεῖ ὅλους ἐκείνους ποὺ μέχρι τώρα ἐλησμόνησαν νὰ πράξουν τὸ πατριωτικό τους καθῆκον»
και τους καλεί να συμμετάσχουν.
Εδώ βρίσκεται η διπλή κίνηση του κειμένου: έντονη ηθική πίεση για συμμετοχή και ταυτόχρονα άνοιγμα προς όσους μέχρι εκείνη τη στιγμή παρέμεναν έξω από το ΕΑΜ.
«Ὅλοι λοιπὸν μαζί»
Η τελευταία ενότητα κάνει το πλατύ κάλεσμα συγκεκριμένο:
«Ὅλοι λοιπὸν μαζί, ὁ κλῆρος, οἱ διανοούμενοι, οἱ ὑπάλληλοι, οἱ ἀγρότες κι’ οἱ ἐργάτες…»
Το «όλοι» δεν μένει αφηρημένο.
Η Διακήρυξη κατονομάζει κοινωνικές ομάδες διαφορετικής θέσης και προέλευσης: κλήρο, διανοουμένους, υπαλλήλους, αγρότες, εργάτες.
Ιδιαίτερη σημασία έχει η πρώτη αναφορά: «ὁ κλῆρος».
Και εδώ το ίδιο το έγγραφο αποκτά πρόσθετη σημασία. Στις υπογραφές της Νομαρχιακής Επιτροπής, ως:
«Ὁ Ἐπίτιμος Πρόεδρος»
υπογράφει:
«† Ὁ Ζακύνθου Χρυσόστομος».
Ο Μητροπολίτης Ζακύνθου Χρυσόστομος δεν εμφανίζεται επομένως απλώς ως ένας εκκλησιαστικός παράγοντας προς τον οποίο απευθύνεται το κάλεσμα. Στο ίδιο το τεκμήριο εμφανίζεται με θεσμική ιδιότητα στην κορυφή της Νομαρχιακής Επιτροπής, ως επίτιμος πρόεδρός της.
Η παρουσία του δίνει συγκεκριμένη υπόσταση στο εύρος που διεκδικεί η Διακήρυξη όταν μιλά για «πλατειὲς καὶ φιλελεύθερες» αρχές, για συμμετοχή «ἀνεξαρτήτως κομματικῶν ἀποχρώσεων» και όταν καλεί μαζί «ὁ κλῆρος… οἱ ἀγρότες κι’ οἱ ἐργάτες».
Η ατομική ευθύνη και ο μελλοντικός απολογισμός
Πριν από το τελικό κάλεσμα υπάρχει ακόμη μία χαρακτηριστική σύνδεση.
Πρώτα:
«Ὁ καθένας καλεῖται νὰ προσφέρει ὅ,τι μπορεῖ…»
και αμέσως μετά:
«Ὅταν ὁ πολεμικὸς σάλος κοπάσει… θὰ γίνει ὁ ἀπολογισμὸς τοῦ τί προσέφερε ὁ καθένας…»
Το ίδιο ζεύγος λέξεων —«ὁ καθένας», «προσφέρει/προσέφερε»— συνδέει το παρόν με το μέλλον.
Η συμμετοχή μετατρέπεται έτσι σε ατομική ευθύνη. Και η μη συμμετοχή φορτίζεται με εξαιρετικά αυστηρή ηθική κρίση:
«θὰ εἶναι αἰώνιο καὶ ἀνεξάλειπτο τὸ αἶσχος ἐκείνων ποὺ δὲ θὰ μποροῦν νὰ ἐπιδείξουν τίποτα.»
Ακολουθεί το τελικό κάλεσμα:
«ἂς γίνουμε κήρυκες τῆς ἑνότητας τοῦ λαοῦ μας»
και:
«ἂς ἐνταχθοῦμε στὶς γραμμὲς τοῦ Ἐθνικοῦ Ἀπελευθερωτικοῦ Μετώπου»
για:
«τὴν τελική μάχη, τὴ μάχη τῆς λευτεριᾶς καὶ τῆς λαοκρατίας.»
Να διαβάσουμε την 25η Σεπτεμβρίου 1944 ως 25η Σεπτεμβρίου 1944
Εδώ βρίσκεται ίσως και η μεγαλύτερη ιστορική αξία του τεκμηρίου.
Είναι πολύ εύκολο, ογδόντα δύο χρόνια αργότερα, να διαβάσουμε κάθε λέξη του μέσα από όσα γνωρίζουμε ότι συνέβησαν στη συνέχεια.
Αλλά στις 25 Σεπτεμβρίου 1944 αυτά δεν είχαν ακόμη συμβεί.
Η Αθήνα θα απελευθερωνόταν στις 12 Οκτωβρίου. Η κυβέρνηση Εθνικής Ενότητας θα επέστρεφε στις 18 Οκτωβρίου. Η απελευθέρωση της χώρας βρισκόταν ακόμη σε εξέλιξη. Η πολιτική και κοινωνική μορφή της μεταπολεμικής Ελλάδας δεν αποτελούσε για τους ανθρώπους εκείνης της ημέρας γνωστό αποτέλεσμα.
Αυτό δεν σημαίνει ότι οι συγκρούσεις, οι διαφορετικές στρατηγικές και οι ανταγωνισμοί δεν υπήρχαν ήδη. Σημαίνει όμως ότι δεν είχαν ακόμη παραγάγει το μοναδικό μέλλον που εμείς, κοιτάζοντας προς τα πίσω, γνωρίζουμε ότι τελικά επικράτησε.
Και γι’ αυτό η Διακήρυξη πρέπει πρώτα να διαβαστεί στον δικό της χρόνο.
Μέσα σε αυτόν τον χρόνο, το ΕΑΜ Ζακύνθου παρουσιάζει τον εαυτό του ως έκφραση ενός αγώνα που από «περιορισμένος» έγινε «ἐθνικὸς συναγερμός». Διαχωρίζει τους κατακτητές και τους συνεργάτες τους από τους «ἐκμεταλλευτὲς τοῦ λαοῦ». Δηλώνει ότι η εθνική απελευθέρωση πλησιάζει στην ολοκλήρωσή της, αλλά ότι ο αγώνας δεν τελειώνει εκεί. Θέτει ως επόμενο ορίζοντα τη «λαοκρατία». Και ταυτόχρονα απευθύνει ένα εξαιρετικά πλατύ κάλεσμα: στους ουδέτερους και επιφυλακτικούς, πέρα από «κομματικὲς ἀποχρώσεις», στον κλήρο, στους διανοουμένους, στους υπαλλήλους, στους αγρότες και στους εργάτες.
Αυτό το κάλεσμα δεν είναι πολιτικά ουδέτερο. Ζητά την ένταξη «στὶς γραμμὲς» του ΕΑΜ. Είναι όμως, με τους ίδιους τους όρους της Διακήρυξης, ένα κάλεσμα που διεκδικεί υπερκομματική, κοινωνική και εθνική ευρύτητα.
Και ίσως ακριβώς εκεί βρίσκεται το μεγαλύτερο ενδιαφέρον του τεκμηρίου σήμερα.
Όχι στο να αναζητήσουμε μέσα στις λέξεις της 25ης Σεπτεμβρίου όσα γνωρίζουμε ότι θα συμβούν τον Δεκέμβριο.
Αλλά στο να ξαναδούμε, έστω για λίγο, την Ιστορία όπως την έβλεπαν εκείνοι που βρίσκονταν ακόμη μέσα της:
όχι ως τελειωμένη διαδρομή, αλλά ως ανοιχτό πεδίο δυνατοτήτων.
Ιστορική Πηγή
Η Διακήρυξη της ΝΕ Ζακύνθου του ΕΑΜ στις 25 Σεπτεμβρίου 1944, είναι δημοσιευμένη στα “Ιονικά” τεύχος 5, 2025 και στην μελέτη του Διονύσιου Παν. Πομόνη:
(*) Παράρτημα
Η Διακυρηξη της ΝΕ του ΕΑΜ Ζακύνθου της 25ης Σεπτεμβρίου 1944 ( σε ευκρινή γραμματοσειρά και μορφοποίηση )
ΕΘΝΙΚΟ ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΤΙΚΟ ΜΕΤΩΠΟ
ΝΟΜΑΡΧΙΑΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΖΑΚΥΝΘΟΥ
Δ Ι Α Κ Η Ρ Υ Ξ Η
Πρὸς τὸ Ζακυνθινὸ Λαό,
Ὁ Ἥλιος τῆς λευτεριᾶς φωτίζει τώρα τὸ νησί μας καὶ ἄρχισε νὰ ἁπλώνεται σιγὰ-σιγά καὶ στὴν λοιπὴ Ἑλλάδα.
Ὁ Ἡρωϊκὸς καὶ πολυβασανισμένος Ἑλληνικὸς Λαὸς συσπειρωμένος γύρω ἀπὸ τὶς ἐθνικοαπελευθερωτικές του ὀργανώσεις ΕΑΜ—ΕΛΑΣ—ΕΠΟΝ—ΕΑ, ἄρχισε πρὸ τριετίας τὸν τιτάνειο ἀγῶνα του γιὰ τὴν ἐθνική του ἀπελευθέρωση. Ὁ ΕΑΜικὸς ἀγώνας, στὴν ἀρχὴ περιορισμένος, ἐδιώχθη ἀπὸ τοὺς ἐχθροὺς καὶ τοὺς προδότες συνεργάτες τους, συκοφαντήθη ἀπὸ τοὺς κακοὺς καὶ τοὺς ἐκμεταλλευτὲς τοῦ λαοῦ, μὰ στὸ τέλος θέριεψε καὶ μεταβλήθηκε σὲ πραγματικὸ ἐθνικὸ συναγερμό, γιατὶ ἦταν ὁ μόνος τίμιος, ἀληθινός, ἠθικὸς καὶ δίκαιος ἀγώνας ποὺ βρῆκε ἀπήχηση μέσα στὴν ψυχὴ τοῦ λαοῦ. Ὁμαδικὲς ἐκτελέσεις, φυλακές, φωτιά, ξύλο, πείνα, δυστυχία, κανένα ἀπὸ τὰ βάρβαρα καὶ ἀπάνθρωπα μέσα ποὺ μεταχειρίστηκε ὁ κατακτητὴς δὲν κατώρθωσαν νὰ τὸν λυγίσουν. Τὸ ΕΑΜ ἀγωνίστηκε ἀγῶνα ἀμείλιχο καὶ χωρὶς συμβιβασμούς. Ὅλες οἱ συκοφαντίες κατέπεσαν ἡ μιὰ μετὰ τὴν ἄλλη, καὶ κατάφερε νὰ πείσει καὶ τοὺς πιὸ ἀδιόρθωτους ἀρνητές του, γιὰ τοὺς εἰλικρινεῖς του σκοποὺς καὶ γιὰ τὸν ἀνιδιοτελή ἀγῶνα ποὺ διεξήγαγε. Καὶ ἔτσι, μὲ τὶς ἀπαράμιλλες θυσίες του, ἐπέτυχε στὴν Ἑλλάδα, μὰ κι’ ἔξω ἀπ’ τὴν Ἑλλάδα τὴν ἑνότητα ὅλων τῶν Ἑλλήνων, ποὺ ἦταν ἀπαραίτητη γιὰ τὴν καλύτερη διεξαγωγὴ τοῦ ἀγῶνα. Σήμερα ποὺ ὁ ἀγώνας τῆς ἀπελευθέρωσης ἐγγίζει πρὸς τὸ τέρμα του, μὰ βρίσκεται καὶ στὸ κορύφωμά του, τώρα ποὺ ἔπαψαν νὰ στέκωνται οἱ μεμψιμοιρίες γιὰ τὶς θυσίες κανείς, μὰ κανεὶς δὲ δικαιολογεῖται νὰ βρίσκεται ἔξω ἀπὸ τὸ ΕΑΜ. Ὁ ἀγώνας συνεχίζεται καὶ θὰ συνεχιστεῖ γιὰ τὴν ὁλοκλήρωση τῆς ἐθνικῆς λευτεριᾶς καὶ γιὰ τὴν κατοχύρωσή της μὲ τὴ λαοκρατία. Οι ἀρχές τοῦ ΕΑΜ, εἶναι τόσο πλατειὲς καὶ φιλελεύθερες ποὺ νὰ μὴ μπορεῖ νὰ σταθεῖ καμμιὰ δικαιολογία ταπεινή, σὰ πρόσχημα γιὰ κείνους ποὺ θὰ ἀρνηθοῦν καὶ γιὰ τελευταία φορὰ νὰ συμμετάσχουν. Ὅταν μερικοὶ ἰσχυρίζονται ὅτι, εἶναι οὐδέτεροι ἢ προβάλλουν ἄλλες ἀστήρικτες δικαιολογίες γιὰ τὴν ἄρνησή τους ἢ —ποὺ εἶναι καὶ τὸ χειρότερο— χωρίζουν τὸ λαὸ σὲ διάφορες κομματικὲς ἀποχρώσεις καὶ καλλιεργοῦν τὸ μῖσος καὶ τὴ διαίρεση, ἂς γνωρίζουν ὅτι ὁ λαὸς δὲ γελιέται. Αὐτοὶ εἶναι ἐκεῖνοι ποὺ πάντα εἴχανε συμφέροντα ἀπὸ τὴν Ἐθνικὴ διαίρεση, εἶναι οἱ ἐκμεταλλευτὲς τῆς δυστυχίας του, εἶναι οἱ πολεμιούδες τῆς ἐθνικῆς ἑνότητας γιὰ τὴν ὁποία ἐμεῖς τόσο ἀγωνιστήκαμε καὶ γιὰ τὴν ὁποία ποτὲ τὸ Ἔθνος δὲν εἶχε μεγαλύτερη ἀνάγκη ἀπὸ σήμερα, εἶναι συνειδητὰ ἢ ἀσυνείδητα ὄργανα τῆς ἐχθρικῆς προπαγάνδας. Δὲν εἶναι νοητό, οὔτε δυνατὸ νὰ εἶναι κανεὶς οὐδέτερος προκειμένου γιὰ τὴ λευτεριά του, γιατὶ φανερώνει ραγιαδισμὸ καὶ δουλοπρέπεια ποὺ δὲν ἁρμόζει σὲ ἀληθινοὺς Ἕλληνες. Ὁ λαός, ὅσος ἀκόμη παρασύρεται ἀπὸ τοὺς κήρυκες αὐτῶν τῶν διασπαστικῶν συνθημάτων, ὀφείλει νὰ τοὺς ἐγκαταλείψει. Τὸ ΕΑΜ, ποὺ σήμερα ἀντιπροσωπεύει τὸ σύνολο τοῦ Ἔθνους, γιὰ τελευταία φορά, συγχωρεῖ ὅλους ἐκείνους ποὺ μέχρι τώρα ἐλησμόνησαν νὰ πράξουν τὸ πατριωτικό τους καθῆκον καὶ ἀνοίγει γιὰ μιὰ ἀκόμη φορὰ διάπλατα τὶς πόρτες του καὶ τοὺς καλεῖ νὰ ὀργανωθοῦν στὶς τάξεις του ἀνεξαρτήτως κομματικῶν ἀποχρώσεων γιὰ τὴ συνέχιση καὶ ἀποπεράτωση τοῦ ἀγῶνα γιὰ τὴν Ἐθνική μας λευτεριὰ καὶ τὴ λαοκρατία. Ὁ καθένας καλεῖται νὰ προσφέρει ὅ,τι μπορεῖ ἀνάλογα μὲ τὴ σωματική, τὴν πνευματικὴ καὶ τὴν οἰκονομική του δύναμη.
Ὅταν ὁ πολεμικὸς σάλος κοπάσει καὶ οἱ Ἕλληνες βρεθοῦμε μόνοι μας, ποὺ θὰ γίνει ὁ ἀπολογισμὸς τοῦ τί προσέφερε ὁ καθένας, θὰ εἶναι αἰώνιο καὶ ἀνεξάλειπτο τὸ αἶσχος ἐκείνων ποὺ δὲ θὰ μποροῦν νὰ ἐπιδείξουν τίποτα. Ὅλοι λοιπὸν μαζί, ὁ κλῆρος, οἱ διανοούμενοι, οἱ ὑπάλληλοι, οἱ ἀγρότες κι’ οἱ ἐργάτες, ἂς γίνουμε κήρυκες τῆς ἑνότητας τοῦ λαοῦ μας καὶ ἂς ἐνταχθοῦμε στὶς γραμμὲς τοῦ Ἐθνικοῦ Ἀπελευθερωτικοῦ Μετώπου γιὰ νὰ δώσουμε τὴν τελική μάχη, τὴ μάχη τῆς λευτεριᾶς καὶ τῆς λαοκρατίας.
Ζάκυνθος 25 Σεπτεμβρίου 1944
Ἡ Νομαρχιακὴ Ἐπιτροπὴ
Ὁ Ἐπίτιμος Πρόεδρος
† Ὁ Ζακύνθου Χρυσόστομος
Ὁ Πρόεδρος
Νίκος Κούτσης
Ὁ Γραμματέας
Σπύρος Σούλης
Τὰ Μέλη
Θ. Ἀσκούνης, Π. Μποζίκης, Δ. Βλασσόπουλος, Κ. Ραζῆς, Γεώργ. Μελησσηνός, Δ. Ε. Μυλωνᾶς ,
Δ. Λέφας, Ν. Μπαγδατόπουλος ,Δ. Καπανδρίτης, Φ. Γουργουράκης , Τ. Ἀγαλιώτης
Διαβάστε ακόμα:
Discover more from Ζάκυνθος - Σύγχρονη Αριστερά- Προοδευτική Ελλάδα
Subscribe to get the latest posts sent to your email.
